Hello mọi người ! 🇨🇦

Dạo này lướt tin tức hay đi cà phê ở Calgary, chắc hẳn mọi người đang nghe rần rần về đợt trưng cầu dân ý (Referendum) sắp diễn ra vào ngày 19/10/2026 tới đây đúng không? Nghe chữ “trưng cầu dân ý” có vẻ vĩ mô và to tát, nhưng thực ra nó ảnh hưởng trực tiếp đến nồi cơm, công việc và cuộc sống của dân cày cuốc tụi mình ở Alberta đấy.

Thay vì phải đọc những bản tin tiếng Anh dài thòng và đầy từ ngữ luật pháp, bài viết này mình sẽ tóm gọn lại toàn bộ những ý chính dễ hiểu nhất để mọi người nắm tình hình.

1. Trưng cầu dân ý đợt này hỏi về cái gì?

Nói tóm tắt thì đợt bầu cử này, chính phủ của thủ hiến Danielle Smith sẽ đưa ra 10 câu hỏi trên lá phiếu. 10 câu này được chia làm 3 chủ đề chính mà người Alberta đang bức xúc hoặc quan tâm nhất hiện nay.

Nhóm 1: Nhập cư và Phúc lợi xã hội (Câu 1 – 5)

Đây là phần sát sườn nhất với cộng đồng người Việt mình, đặc biệt là các bạn du học sinh hay những ai đang giữ Work Permit (chưa có PR).

• Siết lại nhập cư: Alberta muốn giành thêm quyền kiểm soát để ưu tiên người nhập cư theo dạng tay nghề kinh tế, bảo vệ việc làm cho người dân trong tỉnh bang.
• Phúc lợi xã hội: Đề xuất chỉ những ai là Công dân (Citizen), Thường trú nhân (PR) hoặc có status được tỉnh bang duyệt mới được xài các dịch vụ miễn phí như y tế (health care) hay giáo dục.
• Thu phí và thời gian chờ: Nếu bạn không phải là PR/Citizen, có thể bạn sẽ phải đóng thêm phụ phí để xài y tế/giáo dục, và phải ở Alberta ít nhất 12 tháng mới được nhận các trợ cấp xã hội.
• Bầu cử: Bắt buộc phải có giấy tờ chứng minh quốc tịch (Passport, khai sinh…) thì mới được đi bầu ở cấp tỉnh.

Nhóm 2: “Nắn gân” liên bang về Hiến pháp (Câu 6 – 9)

Khúc này thì hơi mang tính biểu tượng một chút. Cơ bản là chính phủ Alberta đang muốn rủ rê các tỉnh bang khác cùng hợp lực để đòi lại quyền lợi từ tay chính phủ liên bang (Ottawa).

• Họ muốn Alberta có quyền tự chọn thẩm phán.
• Đòi dẹp bỏ Thượng viện liên bang (vì toàn người được chỉ định chứ dân không được bầu).
• Đòi quyền được “say NO” với các chương trình của liên bang mà không bị cắt tiền tài trợ, đồng thời muốn luật của tỉnh bang phải được ưu tiên hơn luật liên bang trong một số lĩnh vực.

Nhóm 3: Cú chót – Alberta có tách khỏi Canada hay không? (Câu 10)

Đây là câu hỏi đang làm báo chí tốn nhiều giấy mực nhất! Bắt nguồn từ việc có khoảng 700 ngàn người ký giấy kiến nghị, chính phủ đành phải đưa câu này vào lá phiếu. Bạn sẽ có 2 lựa chọn:

1. Tiếp tục ở lại Canada (Làm một tỉnh bang bình thường).
2. Bắt đầu quy trình pháp lý để tổ chức bỏ phiếu ly khai.

Chú ý xương máu: Mọi người đừng hoang mang nếu thấy lựa chọn 2 chiến thắng nhé! Chọn “Yes” cho số 2 KHÔNG có nghĩa là sáng hôm sau Alberta xách vali ra ở riêng ngay lập tức. Đây chỉ là bước đệm để chính phủ “khởi động quy trình” cho một cuộc bỏ phiếu chính thức trong tương lai mà thôi (do còn kẹt luật liên quan đến các quyền của First Nations). Hiện tại, chính phủ Alberta vẫn đang kêu gọi người dân chọn số 1 – tức là ở lại Canada.

2. Dân định cư tụi mình cần chuẩn bị gì?

Thực ra, cuộc trưng cầu dân ý này là cơ hội để tiếng nói của người dân được lắng nghe. Nếu bạn đã có quốc tịch (citizen), hãy nhớ đi bầu để bảo vệ quyền lợi của mình nhé. Còn nếu bạn đang mang PR hoặc Work Permit, hãy theo dõi sát sao tình hình để có những chuẩn bị tốt nhất cho chặng đường sắp tới.

Dù kết quả thế nào, theo góc nhìn của mình, Alberta nói chung và Calgary nói riêng vẫn là đất lành chim đậu, kinh tế vững vàng và cơ hội còn rất nhiều. Đừng để những tin tức chính trị làm bạn dao động kế hoạch an cư lạc nghiệp nha.

CÓ THỂ BẠN CHƯA BIẾT! Bất động sản Calgary hiện tại vẫn đang giữ nhịp rất tốt bất chấp các rục rịch về chính trị. Nếu bạn đang nhắm tới việc chốt một căn nhà ưng ý mang phong cách mid-century modern, hoặc muốn tìm hiểu xem khu nào ở Calgary đang “hot”, thì cứ liên lạc ngay với Sam Nguyen Realtor nhé. Đảm bảo tư vấn tận tình, bao luôn khoản thẩm định giá nhà cho mọi người yên tâm!

Cám ơn các bạn đã theo dõi bài viết. Hẹn gặp lại mọi người ở các bài chia sẻ sau hen.